NEUROPLASTICITY LÀ GÌ

     
*



Quan điểm mới: Hoạt tính từ vệ nội sinh, Tính mềm dẻo, Sự tái sinh sản thần kinh với lý luận trị liệu trong bệnh lý thần kinh

GS.TS. Nguyễn Văn ChươngBệnh viện Quân y 103 – học viện Quân y

1. MỞ ĐẦU

Não người luôn luôn là nhà đề nghiên cứu rộng phệ và quan trọng đặc biệt nhất trong vô số ngành kỹ thuật như Y – Sinh học, tư tưởng học, Tin học… đa số hiểu biết thời nay về cấu tạo và tính năng của não là những kỹ năng và kiến thức rất cơ bạn dạng và là cơ sở tin cậy cho các phân tích tương lai. Cùng với kỹ thuật phân tích hình ảnh tiên tiến ngày nay, những phân tích về hình thái, chức năng của óc bộ đang có những hiện đại nhảy vọt và đưa về nhiều ích lợi trong việc áp dụng điều trị bệnh.

Bạn đang xem: Neuroplasticity là gì

– Đặc điểm não bộ:

Não bộ là một trong cơ quan rất hoàn thành trong khung người con người, óc được chia thành nhiều tầng, các đoạn (bán mong não, thân não và tiểu não), chào bán cầu não và tiểu não lại được phân thành nhiều thùy, các hồi…với những công dụng phức tạp khác nhau. Fan ta nói, nhiệm vụ của các vùng trong não bao gồm tính chuyên hóa siêu cao, hơn 100 tỷ neuron thần tởm trong não người được phân bố theo các vùng tác dụng (functional areas) hay có cách gọi khác là các vùng chiến lược (strategic aereas) bảo vệ cho các tác dụng phong phú phức tạp như: những chức năng cao cấp của óc (ý thức, ngôn ngữ, bốn duy, cảm xúc, trí tuệ…), công dụng vận động, tính năng cảm giác, chức quan tiền thực vật, tác dụng giác quan…. Để làm chủ và quản lý điều hành các buổi giao lưu của cơ thể cho nhuần nhuyễn và phù hợp, não được phân tầng trung ương (gồm não và tủy sống) với ngoại vi (gồm những hạch thực vật, các dây, rễ thần kinh), những vùng tính năng được liên kết với nhau, phối hợp và hỗ trợ nhau.

– yêu cầu về tính toàn vẹn: não là một cỗ máy – một sản phẩm rất tinh vi của tạo hóa. óc chỉ bao gồm thể chấm dứt nhiệm vụ phức tạp của bản thân mình khi mà tất cả các vùng tính năng còn được toàn vẹn về phương diện giải phẫu cùng còn triển khai xong về công dụng sinh lý.

– Đời sống dinh dưỡng của não: hết sức khác những cơ quan khác, não mong muốn dinh chăm sóc cao với khắt khe. Để cho100 gam não vận động trong một phút nó đòi hỏi một giữ lượng ngày tiết tuần hoàn khoảng tầm 50-60ml, lượng glucose cần thiết là khoảng 6mg với lượng oxy là 4ml. Quan tâm khối lượng, não tín đồ nặng khoảng tầm 1,5kg còn chỉ bằng khoảng chừng 1/40 trọng lượng khung hình nhưng nó cần thực hiện phần năng lượng bằng 1/10 tích điện của toàn bộ cơ thể và nguồn tích điện này đề nghị được đảm bảo liên tục và rất ổn định. Chỉ với mấy số lượng này thôi đã cho thấy Tạo hóa tạo nên bộ não bé người- coi não là một sản phẩm sinh học cao niên trong khung hình và đồng thời cũng rất ưu tiên cho não bộ về khía cạnh dinh dưỡng. óc người không tồn tại dự trữ oxy với lượng mặt đường dự trữ chỉ đầy đủ tiêu thụ trong tầm 2 phút, vị vậy đến nên chỉ với sau vài phút thiếu tiết là tổ chức não có khả năng sẽ bị hoại tử. Như vậy bảo vệ dinh dưỡng đúng cùng đủ mang đến não là công việc rất quan tiền trọng.

Chính do những lẽ này mà có chủ kiến cho rằng “Não người là 1 trong những tổ chức sinh học đẳng cấp và đỏng đảnh”.

Hoạt động cung cấp cứu điều trị bệnh án cấp tính của não đòi hỏi phải siêu khẩn trương và đúng mực cũng vì vậy.

– tổn thương và phục sinh não bộ:

Trong các thập kỷ trước đây, vấn đề phục hồi thần tởm được nhắc tới với nhì đích tác động đó là các tế bào thần ghê và các đường dẫn truyền. Trong thập niên vừa rồi khoa học đã đạt được nhiều thành tựu đặc biệt quan trọng trong phân tích và thu được nhiều kiến thức mới trong thực nghiệm. Ngành kỹ thuật thần tởm đã bao hàm bước trở nên tân tiến mạnh mẽ, các thành tựu nghiên cứu về tổn thương và phục sinh não đã có được đã đưa về những luận thuyết mới trong chữa bệnh học bên trên lâm sàng. Phần lớn khái niệm new như Đơn vị Thần khiếp – huyết mạch (Neurovascular unit), tính mềm mỏng thần ghê (Neuroplasticity), bồi bổ thần khiếp (Neurotrophicity), bảo đảm thần khiếp (Neuroprotection), sinh thần tởm (Neurogenesis), sinh quan trọng (Angiogenesis)…đang lộ diện những không gian rộng lớn hơn cho tư duy và hành động trong công tác quan tâm sức khỏe khoắn thần khiếp của đại đồng.Khi chỉ một trong những phần rất bé dại của não bị khuyết hoặc bị tổn hại hoại tử, trên lâm sàng đã lộ diện các triệu hội chứng tương ứng, khi tổ chức triển khai não tổn thương được lành trở lại thì cấu tạo vùng hồi sinh đó (sẹo thần kinh) ko còn trọn vẹn là tổ chức triển khai thần kinh chuyên biệt nữa, không đảm bảo an toàn được những hoạt động bình thường của vùng óc đó, cần nhiều rối loạn chức năng còn giữ giàng ở dạng những di bệnh trên khung hình người bệnh.

Suy rộng lớn ra: các cấu trúc thần kinh trung ương nói riêng bao hàm cả tủy sinh sống và cấu tạo thần khiếp ngoại vi cũng vậy, phần nhiều chịu sự ảnh hưởng và bỏ ra phối vày các nguyên tắc mớii đã có đề cạp sinh hoạt trên.

Nhu cầu cập nhật kiến thức thường xuyên và cách biểu hiện của chúng ta:

Ngành thần kinh học đang đứng trước những thách thức lớn, những hạn chế trong gọi biết về chẩn đoán, điệu trị, dự trữ các căn bệnh thần kinh kinh khủng còn chưa được giải quyết và xử lý thỏa xứng đáng thì lại có không ít bệnh thần kinh mới được vạc hiện với còn các những biểu thị tổn yêu mến thần gớm được xác định trên lâm sàng nhưng không tìm thấy nguyên nhân của nó.

Sự phạt triển trẻ trung và tràn đầy năng lượng của ngành công nghiệp chế phẩm với phần đa nhóm hoạt chất mới cùng với rất nhiều các biệt dược lưu thông bên trên thị trường. Bên cạnh đó còn có thắc mắc đặt ra “Tổ chức này hoặc tổ chức kia, nước này, nước khác đã có thể chấp nhận được chưa”? và chưa thể một số loại trừ tác động của yếu đuối tố thị trường trong vụ việc này. Trước yếu tố hoàn cảnh đó yên cầu các bên lâm sàng bắt buộc không kết thúc học hỏi nâng cao trình độ, tiếp cận các thông tin bắt đầu mẻ. Người bác sĩ cần phải có khả năng để trả lời thắc mắc “Thuốc nào tương xứng cho người bệnh của ta?”.

Các phương pháp chữa bệnh liên tục được đổi mới với phần nhiều khuyến cáo của nhiều tổ chức chăm ngành trên chũm giới, của từng châu lục và thậm chí là của mỗi quốc gia. Một câu hỏi mà ta luôn luôn phải vấn đáp là “Làm theo tổ chứ nào? nước nào và tại sao? Khiến chúng ta rất dễ dàng bị chi phối. Cần để ý rằng mỗi đề xuất đều có thể bị lời khuyên sau nó phủ nhận, sự việc chỉ là lúc nào?

Thậm chí một trong những trường hợp cực đoan, một phác vật dụng điều trị cho 1 tình trạng bệnh lý hoặc một bệnh nhất định đã có soạn thảo với ban bố bởi một phòng ban thầm quyền, bắt buộc fan thày thuốc buộc phải tuân thủ, khiến tính linh hoạt, sáng tạo trong cung cấp cứu điều trị bệnh dịch trở nên khó khăn.

Và còn các những thách thức khác nữa.

Càng những thông tin, càng các sự lự chọn thì một công ty lâm sàng đang có ít kinh thường xuất xắc bị bỏ ra phối và vô cùng rễ bị phụ thuộc. Trong thực tiễn đã không ít những trường thích hợp như vậy.

Trong các hoàn cảnh, fan thày thuốc bắt buộc là người đại diện thay mặt chân bao gồm cho nghĩa vụ và quyền lợi của dịch nhân; vững vàng, bản lĩnh để bao gồm lựa chọn tương xứng nhất với kim chỉ nam mang lại tác dụng cho căn bệnh nhân.

Một quyết định cân xứng bao gồm:

– tương xứng với điều kiện, thực trạng của Việt Nam.

– phù hợp với khung hình bệnh

– Phù cùng với điều kiện, hoàn cảnh của bệnh nhân

– tuân hành nguyên tắc tài chính điều trị: đầu tư chi tiêu tối ưu (không đuổi theo mốt sử dụng thuốc đắt, công nghệ cao còn nếu không cần thiết, không si giá rẻ).

Muốn vậy fan thày dung dịch phải nắm vững các nguyên tắc y học với thần gớm cơ bản làm đại lý cho một tư duy sáng sủa tạo, linh động trong lực chọn.

Thập niên vừa qua có khá nhiều quan điểm mớ lạ và độc đáo được cải tiến và phát triển trên cơ sở kế thừa và có tác dụng sáng tỏ kiến thức và kỹ năng cũ, không ngừng mở rộng thêm trình bày điệu trị.

Nay xin ăn điểm lại một trong những thông tin mới tương quan tới hồi sinh thần kinh để đồng nghiệp cùng tham khảo.

2. Quan lại ĐIỂM MỚI VỀ TỔN THƯƠNG VÀ PHỤC HÒI THẦN KINH

2.1. Đơn vị Thần kinh – Mạch máu

– Y học phục hôi (Repair Medicine): thời nay xác định, muốn tác động ảnh hưởng phục hồi thần khiếp thì vấn đề không phải chỉ là tác động ảnh hưởng lên tế bào thần ghê và các đường dẫn truyền, mà một khái niệm mới đã được xác lập là Đơn vị Thần kinh-Mạch máu (ĐVTK-MM).

– Định nghĩa ĐVTK-MM: những nơron, thần ghê đệm, những tế bào quanh mạch và tế bào huyết mạch tựu bình thường lại được call là ĐV TK-MM, chúng bao gồm mối liên quan ngặt nghèo với nhau và hoạt động trong sự hài hòa và hợp lý thống độc nhất vô nhị cao nhằm bảo trì tình trạng nội môi, bảo đảm an toàn tồn tại cùng phát triển kết cấu chức năng thần ghê của vi môi trường thiên nhiên não.

– cấu tạo ĐVTK-MM gồm:

+ Tế bào thần kinh bao gồm có: nơron (neurons) cùng tế bào sao (astrocytes)

+ Tế bào thần kinh đệm (gliom cells)

+ Tế bào mạch máu: bao gồm tế bào nội mô (endothels) và cận bào (pericyte/myocyte)

+ Tế bào xung quanh mạch (perivascular cells) (Hình 1).

*

Hình 1. Kết cấu Đơn vị Thần tởm – Mạch máu

– công dụng ĐVTK-MM: những tế bào trong ĐVTK- mm phối hợp vận động để đảm bảo:

+ Điều chỉnh tuần hoàn.

+ đàm phán qua sản phẩm rào huyết – Não.

+ giám sát miễn dịch.

+ cung cấp dinh dưỡng.

+ Giữ cân bằng nội môi.

Theo Berislav V. Zlokovic (2008), sự điều chỉnh tính năng thần tởm mạch máu bình thường phụ trực thuộc vào tế bào mạch máu, tế bào TK cùng TB quanh đó mạch, kia là:

+ Điều chỉnh mẫu máu.

Xem thêm: Sang Tên Đổi Chủ Xe Máy Có Đổi Biển Số Không ? Sang Tên Xe Máy Có Đổi Biển Số Không

+ Đảm bảo shop ma trận tế bào.

+ Đảm bảo tính thấm vi mạch.

+ chuyển hóa những chất dẫn truyền thần kinh.

+ Điều chỉnh quá trình sinh thần kinh.

+ Điều chỉnh quy trình sinh mạch máu.

– Ý nghĩa: vì thế ĐVTK-MM là một kết cấu cơ sở, một chỉnh thể công dụng hoàn thiện bảo đảm an toàn cho não triển khai các vận động sống của nó. Thực ra nó là đối tượng tác đụng trong y học phục hồi (theo ý kiến mới) thay bởi vì tế bòa thàn kinh và đường dẫn truyền thần gớm (theo ý kiến cũ).

2.2. Quan niêm bắt đầu về các quá trình sinh lý cơ phiên bản và lý lẽ bệnh sinh thần kinh

Bảng 1. Các khái niệm mới

Quá trình tâm sinh lý cơ bảnCơ chế tâm sinh lý bệnh
– quá trình bảo đảm thần kinh– Tính mềm dẻo thần kinh– quy trình sinh thần khiếp hoặc Tái sinh thần kinh. – biến đổi đặc tính kích thích– những gốc từ bỏ do– Rối loạn chức năng chuyển hóa– Viêm

– Các quy trình giống chết theo lịch trình (necrosis, Anoikis, apoptosis like)

– Tổng đúng theo sai protein

– Đặc tính di truyền cá thể thay đổi

HỆ THỐNG BẢO VỆ THẦN KINHCƠ CHẾ TỔN THƯƠNG THẦN KINH
Như vậy vấn đề đặt ra trong y học phục hồi là: chữa bệnh bệnh đề nghị dùng các biện pháp củng gắng hệ thống đảm bảo thần khiếp và hạn chế những hiệ tượng tổn yêu đương thần kinh.

2.3. Hoạt tính từ bỏ vệ nội sinh (Endogenous Defense Activity – EDA)

– D. Muresanu (2010), những yếu tố cấu thành EDA gồm:

+ Tính mềm mỏng thần khiếp (Neuroplasticity)

+ Sinh trưởng, dinh dưỡng thần gớm (Neurotrophicity) 

+ đảm bảo thần kinh (Neuroprotection)

+ Sinh thần kinh (Neurogenesis)

– Định nghĩa những khái niệm:

+ Sinh trưởng, bổ dưỡng thần kinh (Neurotrophicity): là các quá trình tự nhiên và tự tạo phản ánh các hoạt động hướng tới:

* Tăng sinh (proliferation): trải qua thúc đẩy quá trình biệt hóa từ bỏ tế bào cội thần kinh với tế bào tiền thân thành nguyên bào thần kinh cùng thành tế bào thần kinh trưởng thành (bằng chứng là sự việc hiện diện của những chất tiến công dấu: Nestin = dẫn chứng sự có mặt của tế bào gốc; Double cortin (DCX) là 1 protein được lắp với vi ống di chuyển microtubule = đánh dấu sự mãi mãi của tế bào thần kinh chưa cứng cáp và NeuN = ghi lại tế bào thần gớm trưởng thành. Ngoài ra còn kích mê thích giải phóng nhân tố sinh trưởng dẫn xuất từ óc (brain derivated neurotrphic factor).

* thiên cư (migration)

* Biệt hóa (Differentiation)

* sinh tồn (survival): tăng khả năng sống sót của tế bào thần kinh trải qua việc có tác dụng giảm ảnh hưởng của glutamat, sút thể tích ổ nhồi máu.

+ bảo đảm thần gớm (Neuroprotection):gồm tất cả các qui định chống lại các tác nhân độc hại (các nơi bắt đầu tự do, các men hủy đạm…).

+ Tính mềm mỏng thần khiếp (Neuroplasticity): nghĩa là việc tái sinh thường xuyên trong trường hợp gồm tổn thương bệnh tật hoặc tổn thương tự nhiên của hệ thần tởm và gồm các quá trình tái cấu trúc TBTK, sinh TK, sinh mạch máu (Hình 2).

*

Hình 2. Sơ đồ gia dụng Tính mềm mỏng thần kinh

* Theo các triết lý ngày nay, não bộ bao gồm tính mềm dẻo xứng đáng kể là do nó bao gồm một đặc tính tác dụng rất quánh hiệu kia là năng lực “tự học” (self – learning).

* thực chất của vượt trình đảm bảo an toàn tồn tại tâm trí xa (long term memory) đó là tính mềm dẻo synap (synaptic plasticity).

* Tính mềm mỏng thần gớm không đều chỉ thấy trong cốt truyện sinh lý của các quá trình học tập ngoại giả thấy trong quá trình phục hồi sau không ít loại tổn thương không giống nhau.

* tuy vậy tính mềm mỏng thần kinh cũng chỉ là một phần của một khối hệ thống tự vệ phức tạp hơn; đó là Hoạt tính từ vệ nội sinh.

3. Y HỌC PHỤC HỒI (Repair medicine)

3.1. Trình từ phục hồi:

sau một tổn thương não cấp, khung hình luôn từ bỏ có các quá trình đáp ứng tự vệ thường xuyên và thứu tự theo trình từ bỏ như sau:

– Đáp ứng trường đoản cú vệ tức thì: nhằm mục tiêu làm sút mức độ thương tổn não.

Quá trình này được kích hoạt ngay sau thời điểm tổn thương cung cấp xuất hiện, nó vận động theo cơ chế bảo đảm thần kinh (Neuroprtection) và gồm các hiệ tượng như chống gốc trường đoản cú do, chống viêm, tự ổn định định công dụng chuyển hóa, bớt kích phù hợp tổ chức, khắc chế các quy trình giống bị tiêu diệt theo chương trình của tế bào…

– Đáp ứng trường đoản cú vệ muộn: nhằm sửa chữa thay thế tổn yêu đương của não dẫn đến lành tổn thương.

Quá trình này xẩy ra muộn hơn, chuyển động theo cơ chế thay thế (phục hồi TK), bổ dưỡng TK (Neurotrophicity) với các hiệ tượng tăng sinh di cư, biệt hóa…, Tính mềm mỏng TK (Neuroplasticity) cùng với các hình thức sinh thần kinh, sinh mạch máu, tái cấu tạo thần kinh với Sinh TK (Neurogenesis).

– cách nhìn mới: khác với quan điểm cũ trước đó mọi tác động điều trị hiện thời nhằm vào những đích chủ yếu sau:

+ Đơn vị TKMM chứ không hẳn là các tế bào thần kinh chủ quyền như trước đây.

+ mạng lưới thần kinh (Neuronetwork): nuốm vì ảnh hưởng lên những đường dẫn truyền thần tởm một cách đơn độc như cách nhìn trước đây. Tác động ngày càng tăng hệ thống lưới thần kinh thông qua sự liên can tạo sinap thần khiếp (bằng triệu chứng là sự xuất hiện của chất ghi lại GP43 = xác định sự ngày càng tăng hình thành gai thần kinh, tăng sinh đuôi gai).

+ Tính hòa hợp đồng phân tử (Synergistic molecular behavior): sự kết hợp vận động cũng như phần trăm sinh lý của những phân tử sinh học (yếu tố dinh dưỡng, interleukins .v.v…) sẽ liên quan một vận động hoặc một hiệu ứng, nhiều hơn là một phân tử. Sự kết hợp hoạt động đó có cách gọi khác là Hiệu ứng thích hợp đồng (synergistic effect, Hình 3).

*

Hình 3. Tính phù hợp đồng phân tử của các yếu tố sinh mạch máu, kiểm soát và điều chỉnh miễn dịch và yếu tố sinh trưởng

3.2. Telocyte – một vạc hiện bắt đầu trong tái sinh và hồi phục thần kinh:

– Cấu tạo: Telocytes là 1 trong loại tế bào kẽ, new được phát hiện và phân tích nhiều vào 5 năm quay trở lại đây. Đó là một số loại tế bào với điểm lưu ý là có nhiều telopodes (từ 1-5, thường từ 2-3 cái). Những telopodes lâu năm từ 10 đến hàng trăm ngàn µm, gồm chỗ mảnh (khoảng 0,2µm) được gọi là podomer, gồm chỗ dày (khoảng 0,4-0,5µm) được gọi là podom. Những telopodes có các kết nối với bao gồm nó và kết nối với các tế bào khác tạo ra thành một mạng lưới không khí ba chiều.

*

Hình 4. Hình dáng một telocyte

Phân bố:

người thấy các loại tế bào này ở các cơ quan khác biệt như:

+ những tạng đặc: phổi, khí quản, màng phổi, cơ vân, con đường tụy, con đường nước bọt, con đường vú, da, thận, nhau thai.

+ các tạng rỗng: tim (màng trong, màng ngoài và cơ tim), các tĩnh mạch phổi, tĩnh mạch máu cửa, thực quản, dạ dày, ruột, mạc treo, túi mật, niệu quản, bàng quang, tử cung…

+ trong não: tín đồ ta thấy telocytes ở những màng não, đám rối mạch – mạc cùng vùng bên dưới não thất (sub-ventricular zone).

+ Trong phân tích người ta thấy telocytes có mối quan hệ về phương diện trú ngụ và liên kết với tế bào gốc (stem cells), với khối hệ thống mạch máu với với các mô của những cơ quan. Một câu hỏi đặt ra rằng: liệu tổng hợp telocytes- tế bào gốc- mạch máu và mô sệt hiệu liệu có phải là một cấu trúc chức năng chế tác mô hoặc tái sinh mô new không?

Câu vấn đáp cho sự việc này sẽ là một trong chủ đề lôi kéo lôi cuốn các nhà nghiên cứu và phân tích trong thời hạn tới.

cơ mà dù sao chăng nữa, các nhà khoa học hiện nay cho rằng: chuỗi kết nối thông liền telocytes – tế bào nơi bắt đầu (the Tandem telocytes – stem cells) sẽ là niềm hy vọng của y học hồi phục trong điều trị những bệnh lý thần khiếp mạch huyết trong tương lai.

3.3. ý kiến điều trị học lâm sàng

– Công thức hồi sinh thần kinh:

Phục hối thần ghê = Tái sinh thần khiếp = bổ dưỡng thần kinh + mềm dẻo thần tởm + Sinh thần kinh.

– Dùng những hoạt chất có hoạt tính “Dinh dưỡng đa hệ” (Pleiotropic activities).

– áp dụng nguyên tắc “Điều trị nhiều phương thức” (Multimodal Treatment)trong bệnh tật mạch tiết thần kinh:

+ Điều trị nhiều phương thức: là 1 lựa lựa chọn hứa hứa cho cai quản lâm sàng đối với các căn bệnh nhân gồm bệnh lý thần khiếp mạch máu.

Xem thêm: Làm Cách Làm Dây Thun Co Lại ? Cách Làm Dây Thun Co Lại

+ các hoạt chất tất cả đặc tính bồi bổ đa hệ: những yếu tố bổ dưỡng thần kinh và các hợp hóa học peptides hoàn toàn có thể được sử dụng như là một trong liệu pháp khám chữa đa phương thức đối với các bệnh thần khiếp mạch máu.